hình thái gia đình xuất hiện muộn trong xã hội nguyên thuỷ, khi xã hội đã chuyển từ chế độ mẫu quyền sang chế độ phụ quyền. Nhiều nhà khoa học cho rằng GĐPH đã trải qua hai giai đoạn phát triển. Trước hết là đại GĐPH, còn gọi là GĐPH mở rộng, bao gồm trên hai thế hệ (chủ gia đình và vợ ông ta, các con trai và vợ con của họ). Cả gia đình là một tế bào xã hội, đồng thời là một đơn vị kinh tế, ruộng đất được thị tộc phân phối định kì, công cụ sản xuất là tài sản chung của gia đình, lao động tập thể và hưởng thụ tập thể thành quả của lao động. Điều khiển GĐPH là người cha của các con trai đã có vợ con hoặc chưa đến tuổi trưởng thành.
Vào cuối xã hội nguyên thuỷ, khi trong xã hội đã phân hoá giàu nghèo và phát sinh tư hữu thì đại GĐPH tan rã, nhường chỗ cho tiểu GĐPH, chủ yếu gồm hai thế hệ (bố mẹ và con cái). Mỗi tiểu gia đình là một tế bào xã hội và là một đơn vị kinh tế. Trong xã hội có giai cấp, nhất là xã hội tiền tư bản chủ nghĩa, khi tiểu gia đình đã trở thành phổ biến, thì tàn dư của đại gia đình vẫn còn tồn tại dai dẳng. Có nhiều trường hợp khi cha mẹ đã mất, các anh em trai cùng vợ con của họ vẫn sống chung dưới một mái nhà, hay ở các nhà gần nhau, lao động tập thể và hưởng thụ tập thể thành quả lao động. Công cụ sản xuất vẫn là tài sản chung của gia đình, nhưng áo quần, đồ trang sức đã trở thành sở hữu cá nhân của các thành viên trong gia đình. Nét nổi bật trong các hình thái GĐPH là sự bất bình đẳng nam nữ.
